İpucu Veganlık Nedir?

[La donna]

Veganlık tüm hayvan ürünlerini beslenme düzeninden çıkartan ve genel olarak tüketmeyi reddeden bir yaşam felsefesidir. Bu yaşam tarzını uygulayan kişilere vegan denilir. Vegan olma sebepleri kişiden kişiye değişebilir. Hayvanseverlik, sağlık sebepleri, et sektörünün mevcut durumu, çevrecilik başlıca motivasyonlar olarak öne çıkar.
Budizm gibi çeşitli dinler de hayvan eti yemeyi yasaklar. Dolayısıyla felsefi olduğu gibi ruhani sebeplerle bu yaşam tarzına yönelenler de vardır. Ancak bu durum daha çok Asya'da yaygındır. Batı dünyasında veganlık daha çok seküler bir harekettir.

Son yıllardaki çevre felaketleri, hayvan türlerinin neslinin tükenmesi, küresel ısınma ve doğal kaynakların tükenmesi dünya genelinde vegan sayısını arttırmıştır. Kitap ve belgesel gibi medya organları da bu yükselişe katkı sağlamıştır.

Vegan Ne Demek?​

Veganlık hayvan ürünleri yememek ve farklı formlarda tüketmemek anlamına gelir. Veganlar diyet et, tavuk, peynir, süt ve yoğurt gibi tüm hayvansal gıdalardan kaçınırlar. Çoğu vegan deri, sipek ve kürk gibi hayvansal malzemelerden yapılan ürünleri de kullanmaz. Şampuan ve sıvı sabun ürünlerde de bitkisel malzemelerden yapılan markaları tercih eder. Hayvanlar üzerinde denenen ürünlerden de kaçınır.

Veganlığın Çeşitleri​

• Etikçi Veganlar: Hayvan öldürmenin ahlaki olarak yanlış olduğuna inanırlar. Hayvan yemekten ya da genel olarak zarar vermekten kaçınır. Pek çoğu hayvanlara yönelik kötü muameleyi de kınamaktadır. Üretiminde hayvan sömürüsünün olduğu tüm ürünlerden uzak dururlar.
• Çevreci Veganlar: Hayvan ürünleri tüketiminin çevre üzerindeki etkileri üzerine odaklanmışlardır. Temel motivasyonları doğayı korumaktır. Orman alanlarının azalması, su kaynaklarını tüketimi, hava kirliliği, soyu tükenen canlılar sebebiyle hayvansal gıdaları ve ürünleri tüketmeyi kesmişlerdir. Vegan yaşam tarzını benimsemelerindeki amaç dünyayı ve kaynaklarını korumaktır.
• Sağlık Sebepleri: Sağlıklı beslenme vegan diyete başlamak için bir motivasyon olabilir. Bazı hastalar özel sağlık durumları sebebiyle et yemeyi kesebilir. Ama bu kısım tartışmalı bir konudur.
• Gıda Sektörü: Gıda suçları ve kötü şartlarda yetiştirilen hayvanlar sebebiyle vegan olan kişiler bulunmaktadır. Etik ve çevrecilik argümanlarından ziyade mevcut sektördeki şartlar nedeniyle vegan olmuşlardır.

Vegan Beslenme Nedir?​

Vegan beslenme hayvansal gıdaları tamamen kesen bitki bazlı beslenme çeşididir. Vegan beslenmede en çok tüketilen ürünler şunlardır:
• Meyve ve sebzeler
• Tahıl ürünleri
• Fındık ve tohumlar
• Pirinç
• Bitkisel yağlar
• Soya ve Hindistan cevizi sütü

Vegan diyetin geniş kitlelerce benimsenmesinden sonra vegan tariflerde artmış ve dünya mutfağında yerlerini sağlamlaştırmıştır.. Restoranlara vegan seçenekler eklenmiştir. Yine de veganlar için ürün bulmak zorluğunu sürmektedir.

Önemli Noktalar​

Vegan diyetin iyi planlanmış olması gerekmektir. Sağlıklı bir diye olmakta birlikte uygulayıcıların dikkat etmesi gereken hususlar vardır.
• B12 vitamin çoğunlukla hayvansal gıdalarda bulunur. Bu vitamin beyin ve kan sağlığı için oldukça önemlidir. Veganların B12 takviyesi alması gerekebilmektedir.
• Demir: Bitki bazlı demir vücutta hayvansal gıdalardan alınan demire oranla daha az emilir. Bu yüzden Veganların demir açısından zengin ürünler yemesi gerekir.
• Omega-3: Balık yemedikleri için veganların diğer bitki bazlı Omega 3 zengini ürünleri tüketmesi önerilir. Keten ve chia tohumu, ceviz ve yosun veganların sık tükettiği alternatiflerdir.
• Protein: Bitkisel kaynaklardan gerekli amino asitleri almak mümkündür. Ama bunun için iyi bir yemek planı gerekmektedir. Fasülye ve tahıl ürünleri gerekli kaynağı sağlar.

İyi ve dengeli bir beslenme planı ile vegan diye sağlıklı bir yaşam sağlayabilir.

Tüketim Planı​

Veganlar sadece beslenme değil genel olarak hayvan istismarından kaçınırlar. Bunun için hayatın her alanında çeşitli tercihler yaparlar.
• Giyim: Veganlar deri, kuş tüyü gibi hayvansal ürünlerden elde edilen giysileri giymezler. Pamuk ve keten gibi bitki bazlı malzemeleri tercih ederler. Çevreye zarar vermeyen ve geri dönüştürülebilir ürünler de önceliklidir.
• Kozmetik ürünleri: Veganlar genellikle hayvanlar üzerinde test edilmemiş ve hayvansal ürünler içermeyen malzemeleri tercih ederler. Pek çok kozmetik markası da artan bu talebe karşılık vermek için vegan ve etik ürünler üretmeye başlamıştır.
Veganlık hayvanların daha iyi koşullarda yaşamasını sağlar. Sömürü ve kötü muameleyi azaltır. Doğanın korunmasına yardımcı olur. Hayvan türlerini ve bitki çeşitliliğini korur. Sürdürülebilir kaynaklara yönelerek ekonomik fayda da sağlar. Veganlık, hayvanları, çevreyi ve çoğu durumda kişinin kendi sağlığını korumaya yardımcı olur. Farkındalık, adanmışlık ve zaman zaman disiplin gerektirse de hem kişisel hem toplumsal düzeyde büyük faydalar sunmaktadır. Dünyada çevresel krizler, etik tartışmalar ve halk sağlığı sorunları artarak devam ederken, veganlık bu sorunlarla baş edebilmek için anlamlı bir yol sunuyor.

Benzer Felsefeler​

Vegan olmamakla birlikte veganlıkla aynı motivasyonlara sahip pek çok akım bulunur. Bunlar vegan alternatifleri olarak görülebilir:
• Vejetaryenlik: Hayvansal ürün tüketimine karşı çıkan bir akımdır. Et ve tavuk yemezler ancak ikincil ürünleri tüketirler. Süt ürünleri ve yumurta günlük öğünlerinde yer alır. Ana felsefeleri etik veganlarla benzerdir.
• Fleksitaryen: Et yemeyi tamamen kesmeyen ancak önemli ölçüde azaltan guruptur. Genellikle kötü koşullarda üretilen et ve tavuk ürünlerini tercih etmezler. Çoğunlukla endüstriyel ürünlerden uzak dururlar. Ancak sağlıklı çiftlikte yetişmiş ürünleri yiyebilirler. Et tüketimini olabildiğince azaltmayı amaçlarlar.
• Pesketaryen: Et ve tavuk yemeyen ancak balığa diyetlerinde yer veren guruptur. Çevreci veganlarla benzer felsefeye sahiptirler. Doğayı korumayı amaçlarlar. Doğal avcılıkla avlanan balıkları yerler. Oldukça sağlıklı bir diyetleri vardır. Pek çok araştırma pesketaryenlerin daha uzun yaşadığını göstermektedir.
• Sağlıklı beslenme: İnternet ve podcastlar ile insanlar ne yedikleri konusunda bilinçlenmeye başladılar. Bu da dünya genelinde bitki bazlı beslenmeyi oldukça yaygınlaştırmıştır.

Veganlığa Nasıl Başlanır?​

Günlük öğün ve yemekler üzerinde daha fazla bilgiye sahip olmak ilk adımdır. Daha sonra kozmetik, giyim ve deterjan alışverişlerinizde vegan etiketli ürünleri tercih edebilirsiniz. Hayvansal ürünleri bir anda ya da adım adım yemeklerinizden çıkartabilirsiniz. Bazı kişiler ilk olarak Vejetaryenlik ve pesketaryanlıkla başlarlar. Daha sonra komple bir veganlığa geçerler. Market, lokanta ve alışverişlerde vegan seçeneği olan yerleri bulmak ilk başta zor olabilir. Bu yüzden internetten siparişi deneyebilirsiniz.
Sağlıklı beslenme ile ilgili yemek kitapları almak önemlidir. Öğün planlamanızı yaparken size yardımcı olacaktır. Vegan yemek tarifleri kitabı ya da internet sitelerinden de yararlanabilirsiniz.

Veganlığın Yükselişi​

Son yıllarda veganlık hızla yaygınlaşarak ana akım bir yaşam tarzına dönüştü. Bitki temelli ürün seçenekleri marketlere eklenmeye başlandı. Restoranlar menülerine vegan yemekler eklediler. Kozmetik ve temizlik ürünlerinde etik yollarala üretilmiş vegan seçeneklerin gelmesi de güzel bir gelişmedir.
Bu yükselişte belgesellerin ve sağlıklı yaşam hareketlerinin çok büyük payı vardır. Bir diğer etken ise küresel ısınmanın sonuçlarının hissedilmeye başlanmış olmasıdır. Bu da daha çok insanı bilinçlenmeye ve önlem almaya itmiştir. Çevreci veganları yükselişi de bu sebeple çok artmıştır.

İnternet ve bilgiye erişimin artması ile her şey daha da kolaylaştı. İnsanlar vegan tariflere ve bitkisel ürünlere daha kolay ulaşabiliyorlar. Bu da vegan yaşam tarzını daha rahat uygulanmasını sağlıyor. Sağlıklı yaşam trendleri de bitki bazlı diyetler için önemli bir destek sağlamıştır.